‘Damal Bebek’ mesajları

1

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

ı

Türk Barbie’si diye adlandırılan Türkmen kıyafetli Damal bebek, Ardahan’ın Damal ilçesinden adını alıyor. Mucidi ise Damal’da yaşayan 80 yaşındaki Fidan Atmaca. Atmaca, şehirde “Damal bebeklerinin anası” olarak da adlandırılıyor. İlk olarak 13 yaşındayken annesinin yöresel giysilerinden örnekler alarak oyun amaçlı bebekler üretti. 25 yaşından beri de Damal bebeği üretiyor. 1996’da da haberi olmadan bebeğinin katıldığı Japonya’da bir yarışmada birincilik ödülü alarak dikkat çekiyor ve ünü bütün ülkeye yayılıyor. 1995 yılından itibaren 10 bini aşkın bebek üreten Atmaca, deneyimlerini yıllar boyunca Ardahan Halk Eğitim Merkezi’nde genç kadınlara da aktardı.

HAYAT AĞACI

Son yıllarda ise merkezin öğretmenlerinden Melek Hocaoğlu’na ‘el’ verdi. Hocaoğlu, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Somut Olmayan Kültürel Miras Bez Bebek ustası. Ardahan Valiliği’nin Damal Bebek Evi’nde bir araya geldiğimiz Hocaoğlu, ödüllü bebeğin hikâyesini ve içerisinde gizlenmiş onlarca mesajı Hürriyet’e anlattı:

“Mesela kıyafetteki boncuktan yapılan kısma ‘tor’, kumaştan yapılan kısma ‘döşlük’ deriz. Torda gördüğümüz koç boynuzudur. Koç boynuzu erk. Tamamen gücü simgeler. İçindeki de havuzdur. Kadın anlamına gelir. Kadınla erkeğin bir bütün olduğunu anlatan bir motiftir. Aileyi simgeler. Öndeki motif hayat ağacı. Hayat ağacı tamamen kadını ve doğurganlığı simgeler. Evinde mutluysa o hanedekiler de mutlu. Hane mutluysa, dışarı mutlu, dışarı mutluysa toplum mutlu, toplum mutluysa herkes mutlu. Yani kadını simgeler hayat ağacı.

DUYGULARIN RENKLERİ

Bazı yerlerdeki renkler değişebilir; ama arkadaki rengimiz değişmez. Hem özgürlüğün hem de bayrağımızın rengi olduğu için kırmızı beyazı asla değiştirmeyiz. Kırmızı beyaz sabittir. Büyük kemerlerde nazarlık için renkli renkli boncuklar kullanırız. Amacımız hem biraz süslenmek hem de nazardan kendimizi korumak. Gelin bebekte yedi renk bulunuyor. Tamamen gökkuşağını simgeliyor. Gökkuşağı da bizlerde özgürlük anlamına geliyor. Yaslı ve yaşlı bebekte koyu renk hâkimdir. Eskiden şöyle bir durum olurdu; eşi vefat etmiştir. O zaman kişi kendini yasa büründürür, koyu renkler giyinir. Bordo veya siyah. Onu gördüğün zaman bir acısı var hissedersiniz. Yanına gittiğiniz zaman ona göre davranırsınız. Kırılmamak, incitmeme adına.”

Haberin Devamı

KIYAFETLERİN ANLAMLARI

– “Ünü tüm dünyaya yayılan coğrafi işaretli Damal bebeklerimiz dört çeşit. Yaşlı (yaslı) kadın, genç kız, gelin bebek ve anne bebek. Kıyafetlerimiz farklı farklı. Bekarken farklı, gelinken farklı, evlendiğimiz zaman farklı kıyafeti giyiyoruz. Evlendiğimiz zaman direkt başımıza bir keten örtü olur. Genç kızla  anneleri ayıran en büyük özelliklerden biri üç etek ve başındaki ketenidir. Bu üç etek kat kattır. Kadın bebek 32 parçadan oluşur. Tek tek birleşir. Kız bebek 27 parçadan tek tek yapılır.”

HER BONCUK SABIR

– “Damal yöresinin kadın başlığı, keten üzerine işlenen başak motifi bereketi, üretkenliğini ve kadının emeğini simgeler. Her boncuk sabrın izini taşır. Her motif geçmişten bugüne uzanan bir kültür köprüsüdür. Bu sadece bir süs değil, bir yörenin kimliği ve kadın emeğinin zarafetidir. Bel bağı, kırmızı, mor ve yeşil tonlarıyla hazırlanıyor. Mavi boncuk nazardan korunmayı, kırmızı güç ve bereketi, yeşil huzur ve doğayı, beyaz ise saflığı simgeliyor. Bebeğin saç bağı da cam boncuklarla örülüyor. Bu bağ saçların iki yanına sarkacak şekilde çift parça hazırlanıyor. Motiflerde baklava (elmas) şekilleri, geometrik desenler ve simetrik düzen görülüyor. Renklerde bel bağında olduğu gibi kırmızı, yeşil, mavi, sarı ve siyah öne çıkıyor.”